ภาพลวงตาที่ว่าด้วยการใคร่ครวญความคิดของตัวเอง – Introspection Illusion
เราสามารถขุดคุ้ยลงไปในสมองของตัวเองเพื่อหาเหตุผลมาสนับสนุนความเชื่อของตนได้ แต่ไม่สามารถเข้าไปในสมองผู้อื่นได้ แถมเรายังมั่นใจว่าความเชื่อของตัวเองปราศจากความลำเอียงเพราะใคร่ครวญมาเป็นอย่างดี แต่สิ่งเหล่านี้จะแม่นยำและเที่ยงตรงซักแค่ไหน การใคร่ครวญเรื่องอื่นอาจทำได้ดีแต่การใคร่ครวญความคิดของตัวเองนั้นเชื่อถือไม่ได้ ส่วนใหญ่มักออกมาในรูปการเชื่อมโยงข้อมูลต่างๆในหัวเข้าด้วยกันเพียงเท่านั้น ซ้ำร้ายยังอาจเป็นการปรุงแต่งเรื่องราวขึ้นมาทำให้ยากต่อการมองเห็นความเป็นจริง การคาดหวังว่าจะพบความจริงหรือความถูกต้องด้วยในลักษณะนี้เรียกว่าภาพลวงตาที่ว่าด้วยการใคร่ครวญความคิดของตัวเอง ซึ่งอันตรายยิ่งกว่าการอ้างเหตุผลผิดๆที่ดูน่าเชื่อถือเสียอีก ความมั่นใจในความคิดของตนเองอาจทำให้เกิดปฏิกิริยาเมื่อต้องพบกับความคิดที่ไม่ตรงกับเรา […]
การตัดสินจากความรู้สึกแวบแรก – Affect Heuristic
คนเราไม่สามารถนึกถึงข้อดีและข้อเสียทั้งหมดของสิ่งต่างๆได้ เพราะเราถูกตีกรอบด้วยความคิดแรกที่แวบเข้ามาในหัวและประสบการณ์อันน้อยนิด การคำนวณหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ที่ไม่ค่อยเกิดขึ้นนั้นเป็นเรื่องยาก เพราะเราแทบไม่มีข้อมูลให้นำมาใช้คำนวณเลย แถมสมองของมนุษย์ก็ไม่ได้ถูกสร้างมาให้คิดคำนวณอย่างถี่ถ้วนได้ละเอียดรวดเร็วขนาดนี้ ทั้งนี้ หนึ่งในทางลัดทางความคิดที่พบได้บ่อยที่สุดคือการตัดสินจากความรู้สึกแวบแรก ซึ่งหมายถึงการใช้ความรู้สึกในชั่วขณะนั้นเป็นตัวตัดสิน ความรู้สึกชั่ววูบที่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัวนี้ ทำให้คุณไม่ได้ตัดสินสิ่งต่างๆด้วยการพิจารณาประโยชน์และโทษอย่างถี่ถ้วนตามความเป็นจริง […]
ความเข้าใจผิดของคนที่อยากเป็นอาสาสมัคร – Volunteer’s Folly
ความเข้าใจผิดของคนที่อยากเป็นอาสาสมัคร เป็นปรากฏการณ์ที่แพร่หลาย โดยภาพรวมแล้วมันทำให้เกิดการแย่งงานด้วยความที่คุณรู้สึกอยากเป็นคนดีมากกว่าปกติในชั่วขณะหนึ่ง ทั้งที่คุณสามารถทำสิ่งที่ถนัด สิ่งที่ทำอยู่แล้ว และมีสร้างมูลค่าสูงกว่าการเป็นอาสาสมัคร ทำให้เกิดการแย่งงานในพื้นที่ของผู้ที่เป็นอาสาสมัครได้อย่างมีประสิทธิภาพอยู่ก่อน ซึ่งนั่นไม่ได้เป็นการทำให้โลกใบนี้ดีขึ้น แรงจูงใจของบรรดาอาสาสมัครคือการสร้างสรรค์สังคม พบปะผู้คน […]
ปรากฏการณ์ฟอเรอร์ – Forer Effect
คนเรายอมรับข้อมูลที่สอดคล้องกับภาพลักษณ์ที่เรามองตัวเอง และเชื่อมโยงบุคลิกลักษณะของตัวเองเข้ากับคำอธิบายแบบครอบจักรวาล โดยกรองข้อมูลอื่นๆทิ้งไปอย่างไม่รู้ตัว แวดวงวิทยาศาสตร์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่าปรากฏการณ์ฟอเรอร์ หรือบาร์นัม โดยเบื้องหลังที่ทำให้เราตกเป็นเหยื่อ สาเหตุแรกคือข้อความส่วนใหญ่นั้นกว้างมากจนใครๆก็สามารถนำไปเชื่อมโยงกับตนได้ สาเหตุที่สองคือคนเราชอบฟังคำชมอยู่แล้ว แม้จะไม่ตรงกับเราเลยก็ตาม สาเหตุที่สามคือข้อความเหล่านี้ใช้ประโยชน์จากอิทธิพลของสิ่งที่มีอยู่ […]
วิธีคิดแบบง่ายๆ – Simple Logic
การคิดทำให้คนเราเหน็ดเหนื่อยได้มากกว่าความรู้สึก เพราะการพิจารณาสิ่งต่างๆ อย่างมีเหตุผลต้องอาศัยความมุ่งมั่นมากกว่าลงมือทำไปตามสัญชาตญาณ พูดง่ายๆก็คือคนที่ทำตามสัญชาตญาณมักตั้งข้อสงสัยน้อยกว่า ยิ่งเราใช้สัญชาตญาณในการตัดสินใจมากเท่าไร เราก็ยิ่งจะใช้เหตุผลในการตั้งคำถามเกี่ยวกับสิ่งที่ดูเล้นลับซับซ้อนน้อยลงเท่านั้น
การเชื่อในผลลัพธ์จากข้อมูลขนาดเล็ก – Clustering Illusion
สมองของมนุษย์จะมองหาแบบแผนและกฏเกณฑ์ต่างๆอยู่เสมอ ถ้าหาไม่เจอมันก็สามารถสร้างขึ้นมาเอง ยิ่งสิ่งที่พบเจอคลุมเครือมากเท่าไร ยิ่งทำให้สมองสร้างแบบแผนและกฏเกณฑ์ได้ง่ายขึ้น คนเรามักไม่เชื่อว่าเหตุการณ์ที่ดูมีแบบแผนจะเกิดจาความบังเอิญ และถ้าเรามีแนวโน้มที่จะคิดว่าตัวเองเห็นบบแผนของสิ่งต่างๆ เราควรตั้งข้อสงสัยเอาไว้ก่อน มันน่าจะเป็นค่เรื่องบังเอิญ แต่ถ้ามันดูสมเหตุสมผลเกินกว่าจะเป็นแค่บังเอิญ ก็อาจหาวิธีพิจารณาตามข้อมูลสถิติหรือหลักวิทยาศาสตร์
อคติจากการมีข้อมูลล้นเหลือ – Information
อคติจากการมีข้อมูลล้นเหลือ เกิดจากความเข้าใจผิดที่ว่ายิ่งมีข้อมูลมากเท่าไร เราก็ยิ่งตัดสินใจได้ดีมากขึ้นเท่านั้น ตรงกันข้าม ข้อมูลมหาศาลไม่ได้ช่วยให้ตัดสินใจได้ดีขึ้นเลย คนหลายวิชาชีพมักเสพติดการรวบรวมข้อมูล แม้ข้อมูลบางอย่างจะไม่มีประโยชน์เลยก็ตาม ทำให้เสียเงินและเวลาโดยไม่จำเป็น
การพล่ามไปเรื่อย – Twaddle
การพล่ามไปเรื่อย ความไม่ใส่ใจ ความโง่เขลา รวมทั้งความไม่รู้ทำให้คนเราสับสน เราจึงพยายามปกปิดความสับสนด้วยการใช้ถ้อยคำมากมาย ยิ่งถ้อยคำที่ฟังดูมีวาทศิลป์มากเท่าไรก็ยิ่งมีโอกาสตกเป็นเหยื่อได้ง่ายขึ้น และปรากฏการณ์นี้ยิ่งอันตรายหากเกิดขึ้นพร้อมกับอคติจากการเชื่อถือผู้มีอำนาจ การพูดไม่หยุดคือหน้ากากที่ใช้ปกปิดความไม่รู้ ถ้าความคิดของเรายังคลุมเครือ ไม่เข้าใจเรื่องใดอย่างทะลุปรุโปร่ง […]
ปรากฏการณ์เกณฑ์บ่งระยะแรกของโรคที่เปลี่ยนแปลงไป – Will
ปรากฏการณ์เกณฑ์บ่งระยะแรกของโรคที่เปลี่ยนแปลงไป (stage migration) หรือปรากฏการณ์วิลล์ โรเจอร์ส คือการย้ายตัวแปร ปัจจัย หรือองค์ประกอบที่มีค่าต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของกลุ่มหนึ่ง ไปยังอีกกลุ่มหนึ่ง โดยที่ตัวแปร […]